Trong dòng chảy miên man của nhạc vàng Việt Nam, bên cạnh những tên tuổi lừng lẫy, vẫn còn đó những người nghệ sĩ âm thầm cống hiến, lặng lẽ kiến tạo nên những giai điệu đi vào lòng người. Nhạc sĩ Đài Phương Trang, tên thật Phạm Văn Tứ (sinh năm 1940 tại Sài Gòn), là một trong số những nhạc sĩ như thế. Dù không phải là một “cơn sốt” trên thị trường âm nhạc, nhưng với hơn 500 ca khúc được sáng tác chuyên nghiệp từ năm 1966 dưới nhiều bút danh như Phạm Vũ Anh Tứ và Quang Tứ, Đài Phương Trang đã để lại một dấu ấn riêng biệt trong nền âm nhạc nước nhà.
Xuất thân là một giáo viên âm nhạc tại Trường Trung học cơ sở Phú Định (Quận 6), có lẽ chính nền tảng sư phạm đã hun đúc trong ông sự tỉ mỉ và trách nhiệm với từng nốt nhạc, lời ca. Mối quan hệ gia đình với nhạc sĩ Ngọc Sơn, người chú ruột, có thể xem là một trong những nguồn cảm hứng ban đầu, dẫn dắt ông đến với con đường sáng tác. Sự hợp tác giữa hai chú cháu đã tạo ra không ít ca khúc được khán giả bình dân yêu thích, minh chứng cho sự hòa quyện trong tư duy âm nhạc giữa hai thế hệ.
Tuy nhiên, nhắc đến Đài Phương Trang, không thể không nhắc đến ca khúc “Người Yêu Cô Đơn” (1973) ký bút danh Phạm Vũ Anh Tứ. Tác phẩm này không chỉ là một dấu son trong sự nghiệp sáng tác của ông mà còn là bệ phóng đưa tên tuổi ca sĩ Tuấn Vũ đến với đông đảo khán giả. Thật bất ngờ khi nhạc sĩ chia sẻ rằng ca khúc được viết trong một giai đoạn hạnh phúc của cuộc đời ông, như một lời động viên, sẻ chia với những người kém may mắn trong tình yêu. Quan điểm sâu sắc về nỗi cô đơn, xem nó như một người bạn đồng hành, đã chạm đến trái tim của biết bao người, biến “Người Yêu Cô Đơn” trở thành một trong những bản tình ca buồn kinh điển của nhạc vàng.
Sau năm 1975, trong khi nhiều nhạc sĩ chọn con đường khác, Đài Phương Trang vẫn kiên trì ở lại Việt Nam, tiếp tục sự nghiệp sáng tác. Sự bền bỉ này cho thấy một tình yêu sâu sắc và trách nhiệm với âm nhạc nước nhà. Giống như những đồng nghiệp cùng thời như Thanh Sơn, Hàn Châu, Tô Thanh Tùng, Phạm Thế Mỹ, Vinh Sử, Giao Tiên, ông không chỉ tiếp nối dòng chảy trữ tình Boléro mà còn mở rộng biên giới sáng tạo sang mảng nhạc quê hương mang đậm âm hưởng Nam Bộ. Những ca khúc thuộc thể loại này của ông cũng gặt hái được những thành công nhất định, cho thấy sự đa tài và khả năng thích ứng với thị hiếu khán giả.
Thế nhưng, ít ai biết rằng, thể loại nhạc hài mới thực sự là niềm đam mê và tâm huyết lớn nhất của nhạc sĩ Đài Phương Trang. Ấp ủ ý tưởng từ lâu, đến năm 1990, ông mới chính thức bắt tay vào thực hiện ước mơ này. Sự kết hợp cùng diễn viên Phương Khanh (Đoàn kịch Kim Cương) đã khai sinh ra nhóm “Hai Con Dế”, một hiện tượng độc đáo trên sân khấu ca nhạc. Hình ảnh hai nghệ sĩ trong trang phục áo dài khăn đóng, cùng cây đàn guitar thùng, mang đến những màn trình diễn ca hài dí dỏm, ý nhị, nhưng không kém phần sâu sắc.
Sau sự ra đi của Phương Khanh, ngọn lửa đam mê ca hài trong Đài Phương Trang vẫn không hề tắt. Ông tiếp tục duy trì nhóm “Hai Con Dế” với sự cộng tác của nhiều nghệ sĩ khác như Kông Thanh Bích, Hải Thanh và hiện tại là nhạc sĩ Đức Tân. Tâm nguyện của ông rất rõ ràng: sử dụng tiếng đàn lời ca để phục vụ công chúng thông qua thể loại ca hài, mang đến những nụ cười có giá trị nghệ thuật, góp phần lên án và đả phá những tiêu cực trong xã hội. Đây không chỉ là một hình thức giải trí đơn thuần mà còn là một cách để ông bày tỏ quan điểm, trách nhiệm của một người nghệ sĩ với cuộc sống xung quanh.
Nhạc sĩ Đài Phương Trang đặc biệt nhấn mạnh sự khác biệt giữa “nhạc hài” mà ông theo đuổi với “nhạc chế”. Ông mong muốn tạo ra những tác phẩm hoàn toàn mới, từ giai điệu đến lời ca, mang đậm dấu ấn sáng tạo riêng, chứ không chỉ đơn thuần là việc đặt lời mới lên những giai điệu đã quen thuộc. Điều này cho thấy sự nghiêm túc và trân trọng của ông đối với nghệ thuật, cũng như mong muốn mang đến cho khán giả những sản phẩm chất lượng và độc đáo.
Chia sẻ về kỹ thuật viết nhạc hài, nhạc sĩ cho biết đây là một quá trình đòi hỏi nhiều thời gian và sự đầu tư công sức hơn so với việc viết một ca khúc thông thường. Ông ví nhạc hài như một nhạc kịch thu nhỏ, đòi hỏi người viết phải xây dựng tình huống, tạo ra những diễn biến bất ngờ, đồng thời phải lựa chọn những tiết tấu âm nhạc phù hợp để tăng thêm hiệu quả.
Hiện tại, ở tuổi ngoài 80, nhạc sĩ Đài Phương Trang vẫn sống cùng vợ và ba người con đã trưởng thành tại Quận Bình Tân, TP.HCM. Dù không còn xuất hiện nhiều trên các sân khấu lớn, nhưng ngọn lửa đam mê âm nhạc trong ông vẫn luôn cháy. Nhìn lại hành trình hơn nửa thế kỷ gắn bó với âm nhạc, từ những bản tình ca da diết đến những màn ca hài sâu sắc, Đài Phương Trang đã chứng minh một điều rằng, sự nổi tiếng không phải là thước đo duy nhất cho giá trị của một người nghệ sĩ. Với gia tài âm nhạc đồ sộ và khát vọng cống hiến không ngừng nghỉ, ông xứng đáng được trân trọng và ghi nhận như một phần không thể thiếu của nền âm nhạc Việt Nam. Những giai điệu và lời ca của ông, dù là buồn man mác hay hài hước dí dỏm, vẫn sẽ tiếp tục vang vọng trong lòng nhiều thế hệ khán giả.
-Lee Quang Minh-