Trong ký ức của những người say đắm giai điệu nhạc vàng và hải ngoại, cái tên Mạnh Quỳnh đã khắc sâu vào tâm khảm từ những năm 1990, gắn liền với giọng ca ngọt ngào và phong cách trình diễn lôi cuốn. Thế nhưng, ít ai tường tận rằng, phía sau ánh hào quang của Mạnh Quỳnh “thế hệ sau” là một câu chuyện trùng nghệ danh đầy thú vị và cũng không ít những nhầm lẫn đáng tiếc với một Mạnh Quỳnh khác, một nhạc sĩ – ca sĩ nổi tiếng từ trước năm 1975, người đã cùng giọng ca Giáng Thu tạo nên những dấu ấn khó phai. Đặc biệt hơn, chính Mạnh Quỳnh “tiền chiến” ấy là tác giả của bản tình ca “Gõ Cửa”, với câu hát mở đầu da diết: “Nếu có lần em gõ cửa ghé thăm…”, một nhạc phẩm mà không ít người lầm tưởng là sáng tác của Mạnh Quỳnh sau này.
Trong dòng chảy lịch sử âm nhạc Việt Nam, việc hai nghệ sĩ trùng nghệ danh là một hiện tượng hiếm hoi, đặc biệt là giữa hai thế hệ trước và sau những biến động lịch sử. Thông thường, những người đi sau sẽ cẩn trọng lựa chọn một tên gọi khác biệt để tránh những nhầm lẫn không đáng có. Ta có thể thấy điều đó qua trường hợp cô học trò Trương Thị Mỹ Dung trở thành Trang Mỹ Dung để phân biệt với ca sĩ Mỹ Dung cùng thời, hay Trang Thanh Lan thêm chữ “Trang” vào tên để tránh trùng với danh ca Thanh Lan. Ngay cả Ngọc Lan, tên thật Lê Thanh Lan, cũng chọn một nghệ danh khác biệt khi bước vào làng nhạc sau năm 1975. Vậy nhưng, sự trùng lặp đầy bất ngờ giữa Mạnh Quỳnh của thập niên 60-70, tác giả của “Gõ Cửa – Một Lần Ghé Thăm”, và Mạnh Quỳnh của thập niên 90 trở đi đã tạo nên một câu chuyện độc đáo, đan xen giữa quá khứ và hiện tại của nền âm nhạc Việt.
Để vén màn bí ẩn và làm sáng tỏ những thông tin ít người biết này, người viết đã có dịp gặp gỡ và trò chuyện cùng nhạc sĩ – ca sĩ Mạnh Quỳnh “gốc” (tên thật Nguyễn Đình Mạnh, sinh năm 1951 tại Hà Nội), một người nghệ sĩ tài hoa nhưng có phần lặng lẽ sau những thăng trầm của thời cuộc. Ông là một trong những học viên khóa đầu tiên của lớp nhạc Lê Minh Bằng, một cái nôi âm nhạc danh tiếng đã sản sinh ra nhiều tên tuổi lớn như Lê Dinh, Minh Kỳ, Anh Bằng. Cùng khóa với ông còn có những giọng ca đình đám một thời như Giáng Thu, Tài Lương (chị của nghệ sĩ cải lương Tài Linh), Quốc Anh (tác giả “Ngày Xuân Vui Cưới”), Ngọc Đan Thanh (ca sĩ – MC của trung tâm Asia)… Mạnh Quỳnh theo học lớp nhạc này trong ba năm, bắt đầu từ năm 1966 khi vừa tròn 15 tuổi.
Nhắc đến nghệ danh Mạnh Quỳnh, ông kể lại một kỷ niệm đáng nhớ trong buổi học nhạc của nhạc sĩ Minh Kỳ. Chính người thầy đã đặt cho ông cái tên này với mong muốn ông sẽ tỏa sáng trên con đường ca hát. Khi được hỏi về ý nghĩa của chữ “Quỳnh”, Mạnh Quỳnh thú thật ông cũng không rõ lý do cụ thể, nhạc sĩ Minh Kỳ chỉ đơn giản chọn một cái tên nghe thuận tai. Sự ngẫu nhiên này càng làm tăng thêm vẻ đặc biệt cho cái tên đã gắn bó với sự nghiệp âm nhạc của ông.
Trước khi được biết đến rộng rãi, Mạnh Quỳnh cùng những người bạn đồng môn đã có cơ hội rèn luyện giọng hát trên sóng phát thanh và sau đó xuất hiện trong các đĩa nhạc “Sóng Nhạc” nổi tiếng vào cuối thập niên 1960. Đây là một bước đệm quan trọng, giúp họ làm quen với khán giả và khẳng định tài năng của mình.
Đặc biệt, nhóm nhạc sĩ Lê Minh Bằng còn chủ động ghép đôi Mạnh Quỳnh và Giáng Thu thành một cặp song ca ăn ý, được khán giả yêu mến qua những ca khúc như “Tuyết Lạnh”, “Hai Đứa Giận Nhau”… Thời điểm đó, những đôi song ca nhạc vàng như Hoàng Oanh – Trung Chỉnh, Chế Linh – Thanh Tuyền đang là những tượng đài, và sự kết hợp giữa Mạnh Quỳnh và Giáng Thu đã góp phần làm phong phú thêm bức tranh nhạc vàng đầy màu sắc.
Năm 1968, khi Mạnh Quỳnh vừa tròn 17 tuổi, sự kiện Tết Mậu Thân đã dẫn đến lệnh tổng động viên của chính quyền. Dù tuổi nhập ngũ thời bấy giờ thường là 21, nhưng đến năm 1969, Mạnh Quỳnh đã lên đường nhập học lính không quân tại Biên Hòa, cùng thời điểm với ca sĩ Anh Khoa. Một năm trước đó, vào năm 1968, chàng trai trẻ Mạnh Quỳnh đã sáng tác nên bản tình ca “Gõ Cửa – Một Lần Ghé Thăm”, một nhạc phẩm sau này được ca sĩ Thanh Tuyền thể hiện thành công trong đĩa “Sóng Nhạc 2”. Chia sẻ về hoàn cảnh sáng tác, Mạnh Quỳnh cho biết ông đã dựa trên một câu chuyện có thật trong cuộc đời mình. Việc phải nhập ngũ sớm đã khiến ông và người yêu không thể gặp nhau khi cô đến thăm, gõ cửa nhà. Chính nỗi day dứt và sự lỡ làng ấy đã khơi nguồn cảm xúc cho một bản tình ca buồn man mác, thấm đượm sự chia ly.
Trong thời gian học tập tại phi trường Biên Hòa, Mạnh Quỳnh đã gặp gỡ và kết hôn với người bạn đời, cùng nhau xây dựng hạnh phúc cho đến ngày hôm nay. Sau năm 1975, ông có tham gia một vài đoàn hát, nhưng nhận thấy sự vất vả của cuộc sống nay đây mai đó, ông đã quyết định chuyển hướng sang làm việc tại công ty Casumina trong suốt 30 năm. Đến năm 2011, Mạnh Quỳnh được bảo lãnh sang định cư tại San Jose, Hoa Kỳ. Tuy nhiên, sau chưa đầy hai năm, ông đã trở về lại Sài Gòn, bởi không quen với nhịp sống công nghiệp và sự khác biệt văn hóa ở xứ người.
Khi nhắc đến câu chuyện trùng nghệ danh với Mạnh Quỳnh “trẻ”, Mạnh Quỳnh “gốc” không giấu được sự bùi ngùi. Ông chia sẻ rằng việc xây dựng được một tên tuổi trong lòng công chúng là một quá trình gian nan. Cái tên Mạnh Quỳnh đã phần nào được khán giả trước năm 1975 biết đến. Tuy nhiên, việc ca sĩ Mạnh Quỳnh sau này sử dụng lại chính nghệ danh đó đã gây ra không ít nhầm lẫn đáng tiếc. Theo lời kể, vào đầu thập niên 1990, một chàng trai trẻ tên thật Nguyễn Thanh Dũng mới sang Mỹ định cư, với niềm đam mê ca hát cháy bỏng. Anh được ký hợp đồng với trung tâm âm nhạc Người Đẹp Bình Dương. Vì yêu thích sâu sắc ca khúc “Gõ Cửa” của Mạnh Quỳnh trước 1975, Nguyễn Thanh Dũng đã quyết định lấy nghệ danh Mạnh Quỳnh, và từ đó gặt hái được thành công lớn với cái tên này. Thời điểm đó, Mạnh Quỳnh “gốc” đã ngừng ca hát và đang làm công việc hành chính tại Casumina, nên thông tin về ông không còn được nhiều người biết đến. Thậm chí, Nguyễn Thanh Dũng (tức Mạnh Quỳnh “trẻ”) cũng từng nghĩ rằng Mạnh Quỳnh “tiền chiến” đã qua đời sau những biến động của thời cuộc.
Cho đến nay, vẫn còn rất nhiều khán giả trẻ nhầm lẫn giữa hai người nghệ sĩ cùng tên. Mạnh Quỳnh “gốc” chia sẻ rằng khi ông đi hát phòng trà, ông thường phải tự giới thiệu mình là “Mạnh Quỳnh gõ cửa” để phân biệt với người đàn em. Thậm chí, nhiều bài hát do ông thể hiện trước năm 1975 khi được đăng tải trên các trang nhạc trực tuyến lại hiển thị hình ảnh của Mạnh Quỳnh “trẻ”.
Hiện tại, nhạc sĩ – ca sĩ Mạnh Quỳnh “gốc” đang có một cuộc sống hạnh phúc bên cạnh người vợ hiền tại Sài Gòn. Thỉnh thoảng, ông vẫn nhận lời mời biểu diễn tại các phòng trà cùng với những nghệ sĩ cùng thời. Ông bày tỏ niềm vui và vinh dự khi chỉ với một ca khúc “Gõ Cửa”, tên tuổi của ông vẫn được công chúng nhắc đến sau hơn nửa thế kỷ. Đó chính là món quà tinh thần vô giá mà âm nhạc đã mang lại cho cuộc đời nghệ sĩ của ông. Câu chuyện về hai người nghệ sĩ cùng tên Mạnh Quỳnh, với những ngã rẽ và sự trùng hợp đầy bất ngờ, đã vẽ nên một bức tranh thú vị về sự tiếp nối và những biến thiên của dòng chảy âm nhạc Việt Nam. Bản tình ca “Gõ Cửa” không chỉ là một dấu ấn trong sự nghiệp của Mạnh Quỳnh “gốc” mà còn là sợi dây kết nối hai thế hệ nghệ sĩ mang cùng một cái tên, một minh chứng cho sức sống mãnh liệt của những giai điệu đi vào lòng người.
-Lee Quang Minh-